CLOSE-UP: Ron Dirven, directeur Vincent van Goghhuis, over ‘Wrijving van gedachten’ | Antwerpen-Zundert

De tentoonstelling in het grensdorp Zundert biedt bezoekers een inkijk in de kunst van dit moment aan weerszijden van de grens. De culturele relatie tussen Nederland en Vlaanderen wordt hiermee aangehaald en uitgediept. Tijdens de periode van de expositie werken vier talentvolle kunstenaars - Nel Aerts, Lennart Lahuis, Lieven Segers en Niek Hendrix – als ‘artist-in-residence’ te Antwerpen en Zundert. In ontmoetingen en presentaties staat reflectie op het gezamenlijke culturele erfgoed en de artistieke identiteit centraal. 'Wrijving van gedachten' | Antwerpen-Zundert is een uitwisselingsproject van het Vincent van GoghHuis Zundert, het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA) en het internationale residentieproject AIR Antwerpen in het kader van het Nederland-Vlaanderen jaar BesteBuren. 

BesteBuren interviewde Ron Dirven, directeur-conservator van het Vincent van GoghHuis, over de totstandkoming van deze bijzondere expositie.  

Afbeeldingen: Emo Verkerk, Vincent en moeder (front), Fred Bervoets en Ron Dirven in het grafisch atelier van De Zwarte Panter in Antwerpen.

Hoe is de tentoonstelling ‘Wrijving van gedachten’ ontstaan en wat houdt deze precies in?

De aanleiding was eigenlijk de oproep van BesteBuren, waarin het Nederland-Vlaanderen jaar werd aangekondigd. Dat heeft ons aan het denken gezet. Het bijzondere van het Van GoghHuis is dat het in Zundert ligt, op de grens van Nederland en Vlaanderen. Je kunt zelfs beredeneren dat de indirecte aanleiding dat Van Gogh in Zundert geboren is, ook al te maken heeft met die grens, omdat deze net vóór zijn geboorte, in 1830, is ontstaan. Deze grens heeft ervoor gezorgd dat er soldaten kwamen, waarna allerlei dominees volgden, waaronder Vincent’s grootvader. Hij was de eerste Van Gogh die naar Brabant ging om dominee te worden bij de Grote Kerk in Breda en zijn zoon, Vincent’s vader, werd uiteindelijk de dominee in het dorpje Zundert.            

Doordat Vincent van Gogh op de grens woonde, was zijn blik twee kanten op gericht: zowel naar Nederland als naar België. Hij is regelmatig in België geweest, bijvoorbeeld om naar de academie in Antwerpen te gaan. Dat was voor het Van GoghHuis een reden contact te zoeken met Antwerpen en om de link van Van Gogh weer door te trekken naar de dag van vandaag. Wat wij standaard in onze tentoonstellingen willen laten zien is Van Gogh als inspirator van de kunst van nu. Met dit in het achterhoofd hebben we gezocht naar een mix van bekende Nederlandse en Vlaamse kunstenaars en hebben we tegelijkertijd een uitwisseling van jonge talenten gefaciliteerd, die zich aan deze ‘groten’ op kunnen trekken.

Is dit voor het Van GoghHuis de eerste samenwerking met Vlaanderen?  

Ja, de eerste concrete. We hebben natuurlijk wel wat contacten met musea voor bruiklenen en we hebben ook in ons gastatelier wel eens Vlaamse kunstenaars gehad, maar het is altijd onze wens geweest om vooral jonge kunstenaars over de grens te laten kijken. De oproep van BesteBuren maakte dit mogelijk.

De vier grote kunstenaars die u exposeert zijn allen vermaarde namen, hoe heeft u dat voor elkaar gekregen?  

Dat is op verschillende manieren gegaan. Ons uitgangspunt was de Vlaamse en Nederlandse kunstenaars aan elkaar te spiegelen. Dankzij curator Nav Haq van MuHKA is het ons gelukt om polaroids en grafieken van Luc Tuymans in bruikleen te krijgen. Hier zijn we heel blij mee. Luc is als het ware een symbool van dit project: hij is een Antwerpse kunstenaar met een moeder die uit Zundert komt. Om deze reden was het een langgekoesterde wens van ons om eens iets met hem te doen. Tegenover deze Vlaming spiegelen we het werk van Marlene Dumas, die jaren geleden voor een langdurige opdracht van de GGz uit de regio portretten heeft geschilderd waarbij ze ook polaroids gebruikte als studiemateriaal. Nu is het gelukt om 60 aquarellen uit die serie in bruikleen te krijgen en die naast werk van Luc Tuymans te tonen.            

Tegenover deze twee internationaal gerenommeerde kunstenaars zetten we Emo Verkerk en Fred Bervoets. Dit is interessant omdat Emo Verkerk in Nederland heel erg bekend is, maar in België niet of nauwelijks. Datzelfde geldt voor Fred Bervoets, die in Antwerpen een grootheid is, terwijl we in Nederland nauwelijks van hem gehoord hebben. Ik vond het een heel mooi gegeven om hen naast elkaar te zetten en bekendheid over de grens te stimuleren.

Overigens bleek Emo Verkerk zo enthousiast over de tentoonstelling, dat hij heeft aangeboden om speciaal voor ons een hele serie schilderijen te maken, geïnspireerd op Van Gogh. 'Vincent en Moeder' is er daar een van. Bovendien heeft hij voor ons een ets en een litho gemaakt van Van Gogh, die in oplage te koop zijn in de museumwinkel.   

Wat wilt u bereiken met de tentoonstelling – wat is voor u de ideale uitkomst van dit project?  

De ideale uitkomst is dat we het werkgebied voor de kunstenaars vergroten – dus dat je Nederland en Vlaanderen als één groot cultureel gebied ziet, waar voornamelijk jonge talenten met steun van het hele project succes en exposure krijgen. Ik heb het dan met name over de koppeling die we hebben gemaakt met onze ‘artists-in-residence’: jonge kunstenaars die de expositie aanvullen. Via onze gastateliers willen we artiesten die net van de academie komen extra publiciteit en stimulans geven.

Wat hebben Vlamingen en Nederlanders elkaar te bieden op cultureel vlak of als buren?  

Door je gebied te vergroten is de kans op succes voor hedendaagse kunstenaars groter. Maar, toch is het vreemd dat, hoewel de scherpe, fysieke grens die er in de tijd van Van Gogh was nu helemaal verdwenen is, de culturele grens groter lijkt te zijn geworden. Voor Van Gogh was het vanzelfsprekend om naar de academie in Antwerpen te gaan, Breda had toen nog niet eens een academie. Nu lijkt het wel alsof aan beide kanten van de grens heel erg naar binnen wordt gekeken. Als je dat een beetje opheft en meer aan weerszijden van de grens elkaar van ieders cultuur laat proeven en zien, ja, dan hoop ik dat ook die culturele grens weer wat terug wordt gebracht.  

Heeft u ook zelf ondervonden toen u deze samenwerking aanging, dat die culturele grens zo scherp was?

Ja, voor mij is een naam als Emo Verkerk bijvoorbeeld gewoon, die ken ik al 40 jaar. Als ik in Antwerpen echter zijn naam noemde, dan kenden ze hem niet. Omgekeerd was de naam Fred Bervoets mij dan weer vreemd.  

Op wat voor manier kunnen de Vlamingen en Nederlanders iets van elkaar leren?

Ik denk dat nieuwsgierigheid over en kennis van elkaar hebben heel belangrijk is. Dat slecht grenzen, en dat is waar ik in ieder geval naar streef. Bovendien, Zundert ligt dichterbij Antwerpen dan bij Amsterdam - het is maar 44 km naar Antwerpen -  dus dat is voor ons een heel belangrijk achterland.  

In welk opzicht heeft de bijdrage van BesteBuren u geholpen?  

We nemen elkaar vooral mee in de publiciteit; wij profiteren van het netwerk van BesteBuren en staan in de BesteBuren-krant, terwijl het Van GoghHuis BesteBuren weer heeft meegenomen in de publiciteitscampagne voor het Van Gogh jaar van Van Gogh Europa. Daarnaast zijn we dankzij deze expositie met veel kunstenaars in contact gekomen. We konden niet met allemaal in zee gaan, maar mogelijk ontwikkelen we een tweede project. Dan zoeken we misschien wel de uitwisseling met Gent. Daar zijn ook prachtige dingen te doen, bijvoorbeeld met het S.M.A.K. Bovendien is ook een Gentse kunstenaar in ons gastatelier geweest, dus het houdt niet op!  

Wat is u opgevallen aan de samenwerking tussen u en uw Vlaamse buren?  

Dat het heel gemoedelijk en informeel is en dat het gaat over inhoud en enthousiasme. Dus dat bureaucratie (het systeem van subsidies en fondsen is in Vlaanderen heel anders) er eigenlijk allemaal niet toe doet. Het is lang geleden dat ik zo vaak in Antwerpen ben geweest als de laatste maanden en dat bevalt me heel goed. Bovendien: ieder jaar gaan we met onze vrijwilligers (zeker 100 man) een excursie maken en nu hebben we een dagje Antwerpen gedaan.    

…en volgend jaar naar Gent?  

Ja, dat is een mooi streven!  


 

Zaterdag 19 september opent de groepstentoonstelling ‘Wrijving van gedachten’ | Antwerpen – Zundert in het Vincent van GoghHuis. Van 20 september 2015 tot en met 14 februari 2016 worden werken geëxposeerd van Emo Verkerk, Fred Bervoets, Luc Tuymans, Marlene Dumas, Nel Aerts, Lennart Lahuis, Lieven Segers en Niek Hendrix.

Voor meer informatie: Ron Dirven, directeur-conservator Vincent van GoghHuis Zundert.
Bezoekadres Vincent van GoghHuis: Markt 26-27 Zundert. 
t. 0031 7 65978590 / 0031 6 23301249, e. vincent@vangoghhuis.comwww.vangoghhuis.com