CLOSE-UP: Anita Mizrahi, documentairemaakster, over ‘Searching for Martin Margiela’

Martin Margiela is geboren in Genk in 1957. In 1979 studeert hij af aan de Antwerpse Koninklijke Academie voor Schone Kunsten; een jaar eerder dan de Antwerpse Zes, Walter Van Beirendonck, Dirk Bikkembergs, Marina Yee, Dirk Van Saene, Ann Demeulemeester en Dries Van Noten, waar hij vaak mee in verband wordt gebracht. In 1984 vertrekt Margiela naar Parijs om daar als assistent ontwerper voor Jean-Paul Gaultier te werken. Drie jaar later stopt hij bij Gaultier. Het jaar daarop toont hij zijn eerste collectie: Maison Martin Margiela is een feit. In 1997 wordt Margiela aangetrokken als creatief directeur van de vrouwencollectie bij modehuis Hermès, dat hij weer verlaat in 2003. Sinds oktober 2009 ontwerpt Margiela niet meer voor Maison Martin Margiela. Het merk wordt voortgezet door het creatieve team; er is geen vervanger voor de naamgever van het huis aangesteld.

In het kader van BesteBuren heeft Anita Mizrahi een documentaire gemaakt over deze Vlaamse modeontwerper. BesteBuren interviewde haar over de zoektocht naar deze mysterieuze man.

Foto Anita Mizrahi in haar atelier © Ron Zwagemaker, afbeelding front © De Brakke Grond

Wie is Anita Mizrahi?

Van oorsprong ben ik beeldend kunstenaar. Ik heb heel veel geschilderd en me beziggehouden met grafiek en fotografie, dus ik ben altijd visueel bezig; ik heb zogezegd leren ‘kijken’. Eind jaren ‘90 kreeg ik via Salto (Publieke omroep Amsterdam) een aanbieding om mee te werken aan een cultureel televisieprogramma en daardoor kon ik veel cursussen gaan volgen, zoals regisseren, interviewen en filmen. Ik heb documentaires gemaakt in o.a. Syrië, Tunesië (La Femme et L'Amour en Tunesie), Ghana (The Bussiness Queens of Ghana), maar ook in Nederland (Opera Pietje). Daarnaast heb ik veel profielen gemaakt van bekende kunstenaars uit binnen- en buitenland, en nu dus van Martin Margiela.

Hoe kwam je op het idee een documentaire over Margiela te maken?

Tijdens een bezoek aan Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam begin dit jaar heeft een conservatrice me de collectie laten zien. Terwijl we daar rondliepen kwamen we bij een heel bijzonder kunstwerk: een giletje gemaakt van keramiek en ijzerdraad. Ik houd veel van keramiek en door dat kunstwerk ging ik me afvragen wie die man (Margiela) nou eigenlijk was.            

Margiela komt van de Antwerpse modeschool en is van ‘De zes van Antwerpen’, die in de jaren ’80 internationaal doorbraken, eigenlijk de ‘zes plus’. Hoe meer ik over hem las, hoe enthousiaster ik werd voor een volgende documentaire. Ik maakte al een klein scenariootje in m’n hoofd om op zoek te gaan naar deze man, als een soort road movie. Een week later hoorde ik van BesteBuren en besloot ik het door te zetten.            

Toen gebeurde het volgende. Tijdens een vlucht naar St. Petersburg zat ik naast een Nederlandse vrouw en we raakten aan de praat. We bleken veel soortgelijke projecten te hebben gedaan en toen ik vertelde dat ik een documentaire over Martin Margiela wilde maken vertelde ze dat ze een kast vol kleren van hem had. Zij is een groot fan van hem en is mij gaan helpen bij het project. We zijn een aantal keer met een oude Mercedes naar Antwerpen gereden en hebben veel mensen geïnterviewd. Doordat zij in Antwerpen heeft gewoond in de tijd van Margiela en naar die modeshows – of, het zijn eerder happenings– ging, kende zij de incrowd en kon ze zelf ook veel vertellen over die tijd.            

Dat is eigenlijk het leukste van deze film, dat het een soort kaartenhuis is. Als ik met iemand in gesprek raakte, verwees die me weer naar een volgende persoon, en die weer naar een volgende. Door al die mensen kwam ik er achter dat, hoewel bijna niemand hem kent, het een heel bijzondere man is. Ik ga niet verklappen waarom, daar kom je echt achter als je de film ziet.  

De documentaire heet ‘Searching for Martin Margiela’, heb je hem gevonden?

Nee, ik heb hem helaas niet ontmoet, maar als je de film ziet kom je veel over hem te weten. Dat is ook de bedoeling geweest van de film; dat iedereen daar als een puzzel aan heeft meegewerkt, waardoor je een heel goed beeld van hem krijgt. Iemand suggereerde nog dat hij op een eiland zat, maar dat bleek niet waar te zijn. Hij woont gewoon in Parijs en in België en heeft het bedrijf verkocht. Bovendien is hij volgens mij een heel timide persoon, die ook niet na 30 jaar gaat zeggen: “nou, hier ben ik”.

Je verwachtte dus al dat je hem niet zou vinden, maar waar ben je dan precies naar op zoek gegaan?

Ik ben naar het modemuseum in Antwerpen geweest waar een tentoonstelling over hem is gemaakt en waar een van de weinige personen werkt die hem goed kent. Daarnaast heb ik de eigenaresse van Van Ravenstein (modewinkel op de Keizersgracht in Amsterdam) gesproken, die een van de eersten was die zijn kleding kocht en verkocht. Deze vrouwen vertelden me dat de mode toen anders gepresenteerd werd dan nu. De modeshows van toen waren echt happenings, performances. Tegenwoordig zijn die ‘happenings’ veel commerciëler; er wordt met stylistes gewerkt en veel meer gekeken naar de massa in plaats van het individu. Dus heb ik een beeld proberen te schetsen van de modehypes in die tijd en wilde ik de kwaliteit van die kleding benadrukken, waardoor het een heel informatieve film is geworden.

Margiela is een Vlaming. Wat is zijn link met Nederland?

Museum Boijmans Van Beuningen (MBVB) heeft een heel belangrijke tentoonstelling over hem gemaakt in de jaren ‘90. Hij is namelijk niet alleen een modemaker, maar ook kunstenaar en hij heeft daar in samenwerking met een professor uit Wageningen een tentoonstelling gemaakt met jurken waar hij schimmels op los heeft gelaten. MBVB heeft dus een origineel werk van hem gehad, wat hij speciaal voor hen heeft gemaakt en waar nu - behalve de foto’s - niks meer van over is omdat alle schimmels de jurken op hebben gegeten. Dus doordat hij als kunstenaar ook in Nederland actief is geweest zag ik de link met Nederland wel.

‘De zes’ of ‘zes plus’ hebben België echt op de kaart gezet wat mode betreft. Nederland heeft pas veel later internationale bekendheid verworven met ontwerpers als Victor & Rolf, Iris van Herpen, Jan Taminiau, etc. Denk je dat ze geïnspireerd zijn door hun voorlopers, de Belgen?

Dat denk ik zeker. Die Nederlandse ontwerpers zaten natuurlijk ook allemaal in dat wereldje en zagen hoe men in België met mode omging. Ik weet ook dat Martin Margiela een grote invloed heeft gehad op de modeacademie in Arnhem. Margiela was namelijk de eerste die liet zien dat mode individueel kan zijn, dat het geen massaproductie is. Bovendien heeft hij de waan die vroeger om haute couture hing een beetje afgebroken.

Zie jij een verschil tussen de mode in Vlaanderen en Nederland?

De mensen gaan in Vlaanderen heel anders met kleding om dan hier in Nederland. Ik ben er in België wel op gaan letten en ik zie dat het daar echt om die individuele mode gaat. Waar kan je in Amsterdam nou nog een beetje aparte kleding kopen? In Antwerpen en in Gent heb je hele wijken met boetiekjes en ik denk dat die aparte, individuele mode daar veel meer leeft.

Er is niet zoveel informatie over Martin Margiela en als je gaat zoeken kom je dus veel dezelfde informatie tegen. Wat is er nieuw aan jouw documentaire?

Ik kan het natuurlijk niet allemaal verklappen nu, maar ik denk dat mijn film hem echt als mens neerzet, ondanks dat ik hem zelf niet heb ontmoet.

Mogen die mensen die hem kennen wel zoveel over hem vertellen? Doet dat niet af aan zijn mysterieuze imago?

Het is natuurlijk ook een beetje mijn interviewtechniek. Maar ik heb wel een leuke anekdote. Ik had een afspraak met de eigenaar van de Margiela-winkel in Brussel om hem te interviewen. Hij heeft de eerste echte Margiela-winkel geopend en hij kent hem goed, want hij is met hem opgegroeid. Die man dacht echter dat het om een radio-interview ging, dus hij schrok toen ik mijn camera tevoorschijn haalde. Hij zei me dat hij echt niet in beeld mocht, omdat hij ook in die onzichtbare scene zit. Uiteindelijk heb ik een ludieke manier gevonden om hem toch half in beeld te krijgen, maar het is dus echt een soort image building.            

Margiela had ook een zakelijk directeur, een vrouw die denk ik indertijd heel duidelijk heeft gezegd dat hij die ongrijpbaarheid in stand moest houden. Dat kwam hem goed uit want hij wilde nooit in the picture. Af en toe worden er tentoonstellingen met werk van hem gemaakt. Dan komt hij niet op de opening, maar koopt hij een week later een kaartje om zijn eigen tentoonstelling te bekijken. Ja, als je dat vergelijkt met al die andere ego’s die altijd maar “kijk mij nou” roepen, is dat natuurlijk heel bijzonder.

Heb je hem uitgenodigd voor jouw première?

Nou, ik heb geen idee waar ik de uitnodiging naar toe zou moeten sturen, maar ik zou het via die winkel in Brussel kunnen proberen. Dat ga ik wel doen, ik zal die vriend van hem bellen. Hij mag natuurlijk incognito komen.

Door Maria van Tongeren

Bekijk hier de trailer:


De première van ‘Searching for Martin Margiela’ vindt plaats op woensdag 4 november in De Brakke Grond in Amsterdam.

De Brakke Grond
Nes 45
1012 KD Amsterdam
04.11.15, 20.30 u

Bekijk hier de trailer van de film!